Na het zomerreces bespreekt de Kamer de langverwachte wetswijziging die
collectieve beheersorganisaties als Buma-Stemra onder versterkt toezicht
brengt. De wetswijziging is een eerste stap in de goede richting. Maar
dat betekent helaas nog geen einde aan het gebrek aan transparantie en
aan het monopolistische gedrag van het collectief auteursrechtenbeheer.
Nieuwe modellen om film en muziek digitaal te verspreiden komen nog
onvoldoende van de grond. Artiesten, auteurs en makers zijn indirect de
dupe, want online film- en muziekpiraterij tiert ondertussen welig.
De werkgroep auteursrechten van de Tweede Kamer constateerde vorig jaar
dat er bij de tarieven onder collectief beheer 'geen sprake van overleg
of van een onderhandelingsresultaat lijkt te zijn. Vergoedingen worden
opgelegd.' Dat is een treffende omschrijving van het belangrijkste
symptoom van een monopolie. De afzonderlijke collectieve
beheersorganisaties hebben een marktaandeel van 100% (Buma-Stemra
bijvoorbeeld op de markt voor rechten van muziekauteurs). Wie in elke
andere sector dergelijke marktaandelen heeft, wordt door een
toezichthouder aan de ketting gelegd. Maar op de rechtenmarkt blijft ingrijpen
door het toezicht achterwege. Het wetsvoorstel legt weliswaar de
stijging van de tarieven aan banden, maar laat de grondslag van de
tarieven ongemoeid. Het gevolg: buitensporige tarieven die innovatieve
digitale diensten in de kiem smoren.
Rechtszekerheid is belangrijk voor innovaties. Om audiovisuele inhoud te
mogen aanbieden is medewerking van alle collectieve beheersorganisaties
nodig. Collectieve beheersorganisaties weigeren soms een contract te
sluiten met een partij die daarom vraagt. Ook dit belemmert nieuwe
digitale diensten. Het wetsvoorstel doet er niets aan.
Ten slotte is het collectief beheer uiterst ondoorzichtig. Zo profileren
tal van partijen zich als een collectieve beheersorganisatie, zonder aan
te kunnen tonen dat zij bepaalde rechthebbenden rechtmatig
vertegenwoordigen. Het komt voor dat meerdere organisaties (de rechten
van) dezelfde groep acteurs- en artiesten claimen te vertegenwoordigen
en daarvoor dubbele rekeningen sturen. De toezichthouder krijgt echter
met het wetsvoorstel niet de bevoegdheid hieraan een einde te maken,
bijvoorbeeld door de akten in te kunnen zien waaruit blijkt dat de
organisatie ook daadwerkelijk over de exploitatierechten van
rechthebbenden beschikt.
Onlangs vond in de Amsterdamse Balie 'het Grote Downloaddebat' plaats.
De aanwezige politici van VVD, PvdA, SP, D66 en GroenLinks waren het er
over eens dat er volwaardige en gebruiksvriendelijke alternatieven
moeten komen voor online piraterij. Kabelbedrijven werken met hun
video-on demand platforms hard aan zo'n potentieel alternatief. Maar om
van die digitale modellen daadwerkelijk een doorslaand succes te kunnen
maken is een gedragsverandering bij het collectief beheer nodig. Verdere
aanscherping van het wetsvoorstel kan die gedragsverandering bij het
collectief beheer afdwingen. De Tweede Kamer is aan zet om nieuwe vormen
van digitale distributie van film en muziek een kans te geven.
Rob van Esch (twitter: robvanesch)
Deze tekst is tevens als opiniestuk verschenen in het Financieele Dagblad op 5 juli 2010.